INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Przecław (Przecisław) Szemborowski (Zambrowski?)  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szemborowski (Zambrowski?) Przecław (Przecisław) (ok. 1586–1664), dziekan kapituły warmińskiej.

Nie wiadomo, czy S. wywodził się z drobnej szlachty wielkopolskiej z Szemborowa koło Słupnicy; być może właściwe nazwisko brzmiało Zambrowski i uległo zniekształceniu, gdy S. przybył na Warmię. W źródłach występuje jako Szemborowski, tak też się podpisywał.

S. odbył studia teologiczne i prawnicze na Uniw. Krak. (brak jego wpisu w Metryce). Doktorat obojga praw uzyskał w Bolonii. Był związany z kancelarią kor. i miał tytuł sekretarza królewskiego. W r. 1626 został sekretarzem kapit. warmińskiej, a na podstawie prowizji papieskiej objął 4 XI 1636 kanonię warmińską. Szybko zdobył zaufanie ówczesnego ordynariusza, bp. Mikołaja Szyszkowskiego i został jego kanclerzem. W jego zastępstwie odbył w r. 1640 pielgrzymkę ad limina apostolorum i złożył w kurii rzymskiej sprawozdanie o stanie diecezji, zabiegając zarazem w sierpniu t.r. o papieskie potwierdzenie praw kapituły do wolnego wyboru biskupa. Sprawdził też rachunki fundacji Collegium Varmiense Jana Preucka, a z Rzymu przywiózł wiele relikwii i listów odpustowych. Uczestniczył 6 V 1643 w wyborach biskupa warmińskiego przez kapitułę. Podczas wyboru ordynariusza warmińskiego 6 IV 1644 był jednym z czterech kandydatów, zaproponowanych przez króla Władysława IV, choć faktycznym faworytem dworu był Wacław Leszczyński; w jego procesie informacyjnym S. składał 31 V t.r. zeznania w nuncjaturze. Dn. 27 V został kustoszem kapit. warmińskiej. Z ramienia kapituły zarządzał w l. 1645–8 komornictwem olsztyńskim, a w r. 1661 komornictwem Pieniężno (Mehlsack); w l. 1654 i 1656–60 kapituła wyznaczyła go także na wizytatora komornictwa olsztyńskiego, a w r. 1656 komornictwa Pieniężno.

Od 1 XII 1651 do śmierci był S. dziekanem kapit. warmińskiej. Począwszy od r.n. wielokrotnie zastępował prepozyta kapituły Tomasza Ujejskiego podczas jego nieobecności na Warmii. Bp Leszczyński często korzystał z pomocy S-ego, który był nieraz delegatem kapituły do biskupa. Wielokrotnie reprezentował kapitułę i biskupa na sejmikach warmińskich w Lidzbarku (Heilsberg). Niekiedy jednak między S-m a Leszczyńskim dochodziło do konfliktów, m.in. na przełomie lutego i marca 1653 w sprawie sufragana Wojciecha Pilchowicza, zbyt długo zatrzymanego przez Leszczyńskiego poza Fromborkiem; S. zarzucił ordynariuszowi łamanie statutów kapituły. Pod nieobecność Leszczyńskiego, S. wraz Pilchowiczem nałożył w czerwcu t.r. podatek na poddanych zamieszkujących domenę biskupią; ponieważ prawo to było zarezerwowane dla sejmiku warmińskiego, kapituła poddała obu ekskomunice. Wówczas S. udał się do nuncjusza P. Vidoniego do Warszawy, który w październiku stwierdził nieważność ekskomuniki. W sierpniu 1654 był S. delegatem kapituły na sejmik generalny ziem pruskich w Malborku, a w kwietniu 1655 brał udział w sejmiku w Grudziądzu. Wraz z Ujejskim i kanonikiem Ludwikiem Fantonim zabiegał na początku r. 1655 w Warszawie o korzystną dla kapituły decyzję w sprawie Nenchenów – szlachciców warmińskich, którzy złożyli apelację od wyroku kapituły do komisji skarbowej w Radomiu. W l. 1654–5 uczestniczył S. w procesie wytoczonym przez nuncjusza kanonikowi Janowi Markiewiczowi, autorowi paszkwili antyjezuickich; w tej sprawie prawdopodobnie ułożył memoriał do Roty Rzymskiej, co doprowadziło do aresztowania Markiewicza.

W r. 1655, po najeździe Szwedów i zajęciu przez nich Fromborka, schronił się S. w swojej wsi Łabuchy koło Reszla na Warmii. Po wkroczeniu wojsk elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma na Warmię jako pierwszy z kanoników podpisał na początku lutego 1656 patent uległości wobec elektora. Mimo obecności obcych wojsk regularnie uczestniczył w posiedzeniach kapituły, które odbywały się najczęściej w Braniewie (Brunsberga, Braunsberg). W l. 1656–8 był wikariuszem generalnym bp. Leszczyńskiego. Wraz z kanonikiem Andrzejem Basiusem prowadził w Elblągu w lutym 1656 negocjacje ze Szwedami o zwrot katedry fromborskiej wraz z komornictwem w zamian za 18 tys. fl., które kapituła zdeponowała u elbląskich mieszczan; rozmowy okazały się jednak bezskuteczne. W r. 1657 uzyskał probostwo w Wartemborku (obecnie Barczewo). Od poł. r. 1658 brał udział w zabiegach kapituły o uwolnienie skarbca i archiwum kapitulnego, ukrytych podczas wojny w Gdańsku przez kanoników: Wawrzyńca Ludwiga Demutha i Jana Baptystę Jacobellego. W tej kwestii pisał do nuncjusza Vidoniego oraz wysyłał pisma i dokumenty potrzebne do toczącego się procesu w Rzymie; w listopadzie 1660 otrzymał pełnomocnictwo kapituły do wytoczenia tamże sprawy sądowej kanonikowi Demuthowi.

Po nominacji Leszczyńskiego na arcybiskupa gnieźnieńskiego król Jan Kazimierz wskazał 26 VIII 1658 kapit. warmińskiej S-ego jako jednego z czterech kandydatów na ordynariusza warmińskiego; wyraźnie jednak zaznaczył, że życzy sobie wyboru Stefana Wydżgi. S. był obecny 5 X 1658 przy wyborze Wydżgi na biskupa i oznajmił o tym zebranym w kościele dziekańskim w Olsztynie. Wybrany na wiceadministratora biskupstwa sede vacante, zabiegał w r. 1659 o ochronę Warmii przed obciążeniami ponoszonymi na rzecz wojska kor. i szkodami poczynionymi przez oddziały kor. i brandenburskie. Jako wotum za ocalenie w czasie wojny i zarazy wystawił w r. 1659 kaplicę w Łabuchach. W lutym i grudniu 1658 oraz październiku 1660 uczestniczył w sejmiku warmińskim w Lidzbarku. W sierpniu 1660 kapituła delegowała go na sejmik do Chełmna, a w listopadzie 1661 wyznaczyła do rozmów z biskupem warmińskim. W r. 1664 był S. wikariuszem generalnym Wydżgi.

S. kupił w r. 1646 Łabuchy wraz z osadami: Wólka, Zarębie i Węgój, które w r. 1663 przekazał na rzecz kolegium jezuickiego w Braniewie. Prawdopodobnie przy kupnie tych dóbr zaciągnął dług w wysokości 10 tys. zł u Leszczyńskiego; należność została uregulowana dopiero z masy spadkowej po S-m. Dn. 20 IX 1662 w Wartemborku sporządził S. testament, przeznaczając cały majątek na cele dobroczynne. Ufundował stypendium dla czterech uczniów z Olsztyna i Wartemborka oraz okolic Łomży i Zambrowa, przebywających w bursie w Braniewie. Zapisał również legat na utworzenie beneficjum dla polskiego kaznodziei w kaplicy św. Jerzego przy katedrze fromborskiej oraz w r. 1664 pewną kwotę dla szpitala w Biskupcu (Bischofsburg). Należał do najwybitniejszych kanoników warmińskich swojej epoki. Znał dobrze prawo i realia warmińskie, cieszył się zaufaniem kolejnych ordynariuszy warmińskich, a także dworu królewskiego. Był egzekutorem testamentów Ujejskiego i kanonika Wojciecha Nowiejskiego. Zmarł 29 III 1664, został pochowany w katedrze we Fromborku.

 

Kopiczko A., Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1525–1821, Olsztyn 2000 cz. 2; Oracki, Słown. Warmii, Prus Ks.; Słown. Geogr. (Łabuchy); Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn 1996; – Achremczyk S., Kapituła warmińska w życiu politycznym Rzeczypospolitej XVII i XVIII w., w: Warmińska kapituła katedralna. Dzieje i wybitni przedstawiciele, Red. A. Kopiczko i in., Olsztyn 2010 s. 299; Boetticher A., Die Bau- und Kunstdenkmäler in Ermland, Königsberg 1894 s. 27; Brachvogel E., Die Grabdenkmäler im Dom zu Frauenburg, ,,Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 23: 1929 s. 737, 763; Dittrich F., Der Dom zu Frauenburg, tamże T. 18: 1913 s. 616, 642, 655, 665, 668, 676–7; Eichhorn A., Geschichte der ermländischen Bischofwahlen, tamże T. 1: 1860 s. 505, 510, 515, 528, 530–2, 541; tenże, Die Prälaten des ermländischen Domcapitels, tamże T. 3: 1866 s. 369–71, 562; tenże, Die Preuckische Stiftung in Rom, tamże T. 2: 1863 s. 294; Hipler F., Literaturgeschichte des Bisthums Ermland, Braunsberg–Leipzig 1872 I 289–90; Hochleitner J., Religijność potrydencka na Warmii (1551–1655), Olsztyn 2000 s. 152; Kolberg A., Ermland als churbrandenburgisches Fürstenthum in den Jahren 1656 und 1657, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 3: 1866 s. 465–7; tenże, Geschichte der Heiligenlinde, tamże T. 3: 1866 s. 88; Kopiczko A., Ustrój i organizacja diecezji warmińskiej w latach 1525–1772, Olsztyn 1993; Koppenhagen W., Die Totentafel des ehemaligen Franziskanerklosters zu Wartenburg, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 23: 1929 s. 155; Laskowska U., Barczewo. Z dziejów parafii św. Anny, Olsztyn 1999 s. 346–7; Makarczyk I., Król Jan Kazimierz Waza a Warmia w latach 1648–1668, „Echa Przeszłości” T. 10: 2009 s. 73, 81; taż, Tomasz Ujejski (1612–1689), biskup kijowski, prepozyt warmiński, jezuita, Olsztyn 2005; taż, Wojciech Nowiejski (ok. 1620 – 1664) kanonik warmiński dobroczyńca miasta Olsztyna, „Komunikaty Warmińsko-Mazur.” 2005 s. 87; Matern G., Ermländische Güter und Vasallen im 16. Jahrhundert, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 27: 1939 s. 224; tenże, Die Hospitäler im Ermland, tamże T. 16: 1905 s. 106; Obłąk J., Działalność biskupów warmińskich w zakresie sztuki w połowie XVII w., „Roczniki Teolog.-Kanoniczne” T. 11: 1964 z. 4 s. 55–6; tenże, Stosunek do nauki i sztuki biskupa warmińskiego Adama Stanisława Grabowskiego, „Studia Warmińskie” T. 1: 1964 s. 34; tenże, Życie kościelne na Warmii w świetle Relatio Status biskupa Wacława Leszczyńskiego z r. 1657, „Roczniki Teolog.-Kanoniczne” T. 6: 1959 z. 3 s. 10; Poschmann A., Das Jesuitenkolleg in Rößel, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 24: 1932 s. 880; Szorc A., Dominium warmińskie 1243–1772. Przywilej i prawo chełmińskie na tle ustroju Warmii, Olsztyn 1990; tenże, Dzieje Warmii 1454–1600, Olsztyn 1999 s. 24, 56, 72, 103, 121–2; tenże, Relacje biskupów warmińskich XVII i XVIII wieku do Rzymu o stanie diecezji, „Studia Warmińskie” T. 5: 1968 s. 207–8; tenże, Z działalności kościelnej biskupa Andrzeja Chryzostoma Załuskiego na Warmii (1698–1711), tamże T. 4: 1967 s. 67; Teichert R., Geschichte der Stadt Bischofsburg, Bischofsburg 1934 s. 88; Thimm W., Die Ordnungen der ermländischen Kapitelsburgen Allenstein und Mehlsack aus dem Jahre 1563, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 33: 1969 s. 152; – Album stud. Univ. Crac., IV 39; Warmia w dobie ,,potopu” szwedzkiego 1654–1660, Oprac. A. Szorc, I. Makarczyk, Olsztyn 2008.

Bogusław Dygdała

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.